سر جان ملكم ( مترجم : ميرزا اسماعيل حيرت )

فهرست 4

تاريخ كامل ايران ( فارسى )

جان مالكوم پسر چهارم جرج مالكوم در دوم ماه مه سال 1769 ميلادى در روستاى برتفوت در اسكاتلند متولد شد . پس از گذراندن تحصيلات ابتدائى در پائيز سال 1782 ميلادى به هندوستان عزيمت كرد در سال 1791 در 22 سالگى در ايالت حيدرآباد به خدمت كمپانى هند شرقى درآمد . جان در هندوستان با شوق كامل و ذوق وافر به تحصيل زبان و ادبيات فارسى پرداخت ، و ديرى نپاييد كه زبان فارسى را به خوبى فرا گرفت و به سهولت نوشته‌هاى فارسى را به زبان انگليسى برمىگردانيد . « لرد كرنواليس » يكى از مديران كمپانى هند شرقى ، او را به سمت مترجم فارسى فوج نظام حيدرآباد نامزد كرد . « لرد ولزلى » مدير كل كمپانى هند شرقى در اين خيال بود تا شخصى كاردان و قابل را به ايران بفرستد ، پس از بررسى كافى جان مالكوم براى اين خدمت برگزيده شد . بايد خاطرنشان نمود كه : در آن ايام در سرزمين ايران فتحعلى شاه قاجار سلطنت مىكرد ، و در اروپا ناپليون بناپارت امپراطور فرانسه در اوج اقتدار بود ، ناپلئون كه سرسختانه با انگليس رقابت مىنمود خيال داشت هند بزرگترين و سودآورترين مستعمرات انگليس را تصرف كند و قدرت و اعتبار آن دولت را درهم نوردد . همين‌كه دولت انگليس و حكومت هندوستان از نيت ناپليون بناپارت آگاه شدند با شتاب هرچه بيشتر جان مالكوم را از هندوستان مأمور دربار تهران كردند تا حكومت ايران را از اتحاد با سرزمينهاى ديگر باز دارد و هندوستان را از خطرات حملهء امپراطوران فرانسه و روسيه حفظ نمايد . جان مالكوم و همراهانش در 16 نوامبر 1800 ميلادى وارد بوشهر شدند . حكومت ايران همه‌جا مهماندار ايشان بود ، و آنان با اعزاز و احترام تمام وارد تهران شدند . رضا قلى خان هدايت در جزء وقايع سال 1215 هجرى قمرى در پيوستهاى تاريخ روضة الصفا دراين‌باره چنين مىنويسد : ماركوس لرد ولزلى فرمانفرماى ممالك هندوستان بريگاديرجان مالكوم بهادر را كه از معتمدين آن دولت بود به سفارت ايران فرستاد ، و با نامهء دوستى ختامهء پادشاه والاجاه قوى شوكت انگليس و بعضى تحف و هداياى مرغوبهء نفيس با شش نفر از نايبان و صاحب‌منصبان وارد ايران شد ، كه از آن شش تن يكى جوانى استرجى نام كه در حسن طلعت رشك ماه تمام بود . چون خبر ورود سفير به بندر بوشهر رسيد ، از جانب خاقان گيتىستان فتحعلى شاه ، فورى نايب ايشيك آغاسى به ميهماندارى سفير جلالت مسير مأمور شد و راه فارس برگرفت .